Patron szkoły

Krzysztof Kamil Baczyński urodził się w Warszawie 22 stycznia 1921 roku. Jego ojciec, Stanisław, był wybitnym krytykiem literackim, autorem wielu książek; walczył jako żołnierz Legionów i uczestniczył w powstaniach śląskich; był związany z obozem lewicy społecznej. Matka, Stefania z Zieleńczyków, z zawodu nauczycielka, również pisywała, głównie utwory dla dzieci i młodzieży, opracowała też wypisy szkolne. Baczyński uczęszczał do gimnazjum, a później Liceum im. Batorego, jednej z najlepszych szkół w stolicy. W 1939 roku otrzymał świadectwo dojrzałości i planował rozpoczęcie studiów w Akademii Sztuk Pięknych. 27 lipca 1939 roku zmarł jego ojciec, nie doczekawszy pierwszych publikacji utalentowanego syna, ponieważ Baczyński przed wojną nie zdążył ogłosić żadnego utworu.

Pisał wiersze od 1936 roku, a utwory z lat 1938 i 1939 świadczyły o krystalizowaniu się jego indywidualności twórczej. Kazimierz Wyka, znawca twórczości poety, określił ten pierwszy okres jako bliski szkole poetyckiej katastrofistów, najbardziej zaś Józefa Czechowicza. „Przede wszystkim świadczy [o tym] sposób postawienia i rozwiązania rozleglejszej sytuacji poetyckiej. Jest on płynny i emocjonalny, składa się ze skojarzeń wzajemnie na siebie nachodzących i wzajemnie siebie zabarwiających uczuciowo. W skojarzeniach tych i obrazach nie ma wyróżnienia między pierwiastkiem fizycznym, wizualnym a pierwiastkiem indywidualnym. One również podawane zostają w jednej i tej samej formule” – pisał Wyka w książce „Krzysztof Baczyński”. Juwenilia, które sam Baczyński niezbyt cenił i których nie zamierzał ogłaszać, weszły dopiero po wojnie w skład „Utworów zebranych”. Pierwszy okres doświadczeń poety zamknął się rokiem 1941, kiedy w utworach Baczyńskiego zaczęły pojawiać się nowe tony.

Czas okupacji spędził Baczyński w Warszawie, mieszkając na Czerniakowie w pobliżu klasztoru Nazaretanek na ul. Hołówki 3 (dzisiejsza Wczasowa). Wraz z matką znalazł się w trudnej sytuacji materialnej: jakiś czas żyli z wyprzedaży rzeczy i niewielkich honorariów, które otrzymywała Stefania Baczyńska za tajne wydania swoich wypisów szkolnych. W 1940 roku Krzysztof zaprzyjaźnił się z młodym poetą Jerzym Kamilem Weintraubem (1916-1943), który wprowadził go do środowisk literackich Warszawy. Latem 1940 roku Baczyński ogłosił siedem wierszy w zbiorku „Zamknięty echem”, który został odbity na prawach manuskryptu w zaledwie siedmiu egzemplarzach. Jesienią 1940 roku w tej samej formie ukazały się „Dwie miłości”.

Za właściwy jednak debiut Baczyńskiego, który ukrywał się pod pseudonimem „Jan Bugaj”, uznaje się tom „Wiersze wybrane”, wydany wczesną jesienią 1942 roku w nakładzie dziewięćdziesięciu sześciu egzemplarzy. Tadeusz Gajcy, wybitny poeta, konkurent i rówieśnik Baczyńskiego nazwał te utwory „poezją o nucie dostojnej”, zaś Kazimierz Wyka w recenzji, opublikowanej na łamach tajnego „Miesięcznika Literackiego” w czerwcu 1943 roku, przyznał im niezwykle wysoką rangę artystyczną, pisząc o katastrofizmie już przezwyciężonym.

Rok 1942 był przełomowy w twórczości Baczyńskiego i zaważył również na jego życiu osobistym. Pod koniec 1941 roku poznał poeta nieco młodszą od siebie Barbarę Drapczyńską, córkę współwłaściciela małego zakładu drukarskiego i 3 czerwca 1942 roku w kościele Św. Trójcy na Solcu odbył się ślub Krzysztofa. Był on już wtedy znanym w podziemiu poetą, wspomaganym stypendiami przez Departament Kultury Delegatury Rządu, którego utwory drukowano w tajnych antologiach. Młodzi małżonkowie rozpoczęli studia polonistyczne na konspiracyjnym Uniwersytecie Warszawskim. W lecie 1943 roku Baczyński został członkiem Szarych Szeregów, żołnierzem późniejszego batalionu „Zośka” i od jesieni elewem tajnej szkoły podchorążych „Agrikola”. Rozpoczął się okres aktywnej działalności autora „Mazowsza” w podziemnej organizacji – brał udział w ćwiczeniach w lasach podwarszawskich, przechowywał w swym mieszkaniu broń.

Od 1943 roku zmienił się dość zasadniczo ton jego wierszy, zaczęła w nich dominować problematyka walki. Z tego okresu wywodzą się najbardziej znane utwory poetyckie Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Późną jesienią 1943 roku ukazał się nakładem Wydawnictwa „Droga” „Arkusz poetycki” Jana Bugaja, zawierający dwa utwory – „Ciemną miłość” i poemat „Wybór”. Kazimierz Wyka następująco charakteryzuje twórczość tego okresu: „Dorobek Baczyńskiego w latach 1942-1944 to najpierw dorobek przed dokonanym i świadomym wyborem, dorobek w trakcie owej walki o wybór. Z kolei jest to twórczość po dokonanym i uświadomionym wyborze, ze wszystkimi tego faktu konsekwencjami ideowo-artystycznymi”. Oczywiście, mowa tu o wyborze postawy życiowej.

W lipcu 1944 roku Baczyński został podchorążym rezerwy Armii Krajowej i z batalionu harcerskiego „Zośka” przeszedł do batalionu harcerskiego „Parasol”, w którym objął funkcję zastępcy dowódcy plutonu. Z chwilą wybuchu powstania nie dotarł na miejsce koncentracji, czekając na broń w pobliżu placu Teatralnego. Zgłosił się wraz ze swymi kolegami do batalionu im. Łukasińskiego (zgrupowanie Gozdawy) i brał udział w walkach tego oddziału o Ratusz i pałacyk Blanka. Poległ 4 sierpnia 1944 roku o godzinie piętnastej, zastrzelony przez niemieckiego strzelca wyborowego, ukrytego w ruinach gmachu Teatru Wielkiego. Ekshumowano go w 1947 roku na Cmentarz Wojskowy (dzisiaj Komunalny). Poeta spoczął obok żony Barbary, śmiertelnie rannej pod koniec sierpnia w Śródmieściu i zmarłej 1 września 1944 roku w szpitalu powstańczym. Tam, gdzie zginął, na ścianach pałacyku Blanka, pracownicy Urzędu Konserwatorskiego m. st. Warszawy, miłośnicy jego utworów, wmurowali tablicę pamiątkową.

W 1947 roku ukazał się tom wierszy Krzysztofa Kamila Baczyńskiego „Śpiew z pożogi” w opracowaniu matki i z przedmową Kazimierza Wyki. Pierwsze wydanie „Utworów zebranych” z roku 1961, przygotowane przez Anielę Piorunową oraz Kazimierza Wykę, ukazało w pełni znaczenie tej poezji. Baczyński stał się także patronem wielu drużyn i szczepów harcerskich, jego imię nosi wiele szkół w całym kraju.